Iluzja kontroli

Potrzeba kontroli

Znaczenie wyborów osobistych

Niebezpieczne informacje i pomyłki „o włos”

Iluzja kontroli

Ludzie mają często mylne przeświadczenie o posiadaniu kontroli w sytuacjach z natury losowych i nieprzewidywalnych. Iluzja ta jest szczególnie obecna w świecie zakładów, dlatego każdy obstawiający powinien być jej świadomy i próbować za wszelką cenę się jej wystrzegać. Zapraszamy do lektury.

Potrzeba kontroli

Ludzki umysł zaprogramowany jest na poszukiwanie ciągów przyczynowo-skutkowych nawet tam, gdzie ich nie ma — ciężko mu zaakceptować zdarzenia, które są od siebie niezależne. Pierwsi ludzie nie rozumieli zasad działania nieprzyjaznego środowiska, dlatego za wszelką cenę starali się dostrzec przyczyny i skutki wydarzeń, które były w pełni losowe lub zbyt skomplikowane do zrozumienia. W ten sposób powstały przesądy i rytuały, które nawet dziś dają nam fałszywe poczucie kontroli.

Przeprowadzono wiele fascynujących eksperymentów, które potwierdzają to zjawisko w świecie zwierząt. Jednym z najsłynniejszych było doświadczenie B. F. Skinnera, psychologa z Harvardu.

W roku 1948 Skinner postanowił wrzucać świerszcze do klatki gołębi w pewnych odstępach czasu. Gołębie nie miały żadnego wpływu na częstotliwość karmienia, jednak jakiekolwiek czynności wykonywane w momencie karmienia (kiwanie głową, obracanie się) zostały przez nie automatycznie powiązane z pojawianiem się jedzenia. Każdy gołąb wypracował sobie osoby rytuał, który w jego ocenie odpowiadał za pojawienie się nagrody.

To samo dotyczy ludzi, którzy przypisują moc sprawczą wielu rytuałom (unikanie czarnych kotów, nieprzechodzenie pod drabiną). Wciąż możemy je zaobserwować w najróżniejszych sytuacjach życia codziennego. Badania w branży finansowej dowodzą, że dają one poczucie kontroli nad systemami losowymi.

Wnioski z eksperymentu Skinnera doprowadziły do powstania pojęcia tak zwanego warunkowania instrumentalnego, w którym dane zachowanie może być wzmacniane, odrzucane bądź mieć znaczenie neutralne. W kwestii wzmacniania dużą rolę odgrywają wybory gracza, co doskonale obrazuje przykład gier kasynowych.

Znaczenie wyborów osobistych

Większość gier kasynowych jest w pełni losowa, jednak gracze często zupełnie nieracjonalnie wierzą w możliwość kontrolowania wyników poprzez dokonywanie własnych wyborów.

„Ludzki umysł zaprogramowany jest na poszukiwanie ciągów przyczynowo-skutkowych nawet tam, gdzie ich nie ma — ciężko mu zaakceptować zdarzenia, które są od siebie niezależne.”

Zjawisko to możemy zaobserwować na przykładzie hazardzistów, którzy skłonni są postawić więcej, jeśli to oni rzucają kośćmi lub kręcą kołem ruletki. W obu przypadkach przekonanie o posiadaniu kontroli jest zupełnie nieracjonalne i wynika z wiary, że przebieg losowej gry jest zależny od osobistego wyboru. Podobny poziom poczucia posiadania kontroli można osiągnąć za pośrednictwem innej osoby — dlatego gracze mogą powtarzać zakłady kogoś, kto ma akurat szczęśliwą serię. Wydaje im się, że ten ktoś dysponuje szczególną kontrolą.

Znaczenie posiadania kontroli obrazują również loterie. Wiara graczy w sukces jest dużo wyższa, jeżeli sami obstawiają liczby zamiast zdać się na ich wybór przez maszynę. Ponieważ wynik jest całkowicie losowy, szanse sukcesu w obu przypadkach są identyczne.

Co więcej, pozostawienie decyzji losowi może zwiększyć potencjalne wygrane, ponieważ wielu graczy wybiera popularne liczby, takie jak daty urodzenia. Przy samodzielnym wyborze szanse powodzenia są jednakowe, rośnie jednak ryzyko dzielenia się wygraną z innymi graczami z uwagi na tendencję do obstawiania numerów od 1 do 31.

W przypadku kasyna zachowania kojarzone z sukcesem (sposób rzucenia kulki w ruletce, związane z nim rytuały) zostaną wzmocnione, a kojarzone z porażką będą uznane za niekorzystne i spadnie skłonność ich powtarzania.

Oczywiście życia i zakładów nie możemy sprowadzić do wąskich definicji sukcesu i porażki oraz ich przyczyn. W efekcie możliwości nieracjonalnego wzmocnienia konkretnego zachowania są właściwie nieograniczone.

Niebezpieczne informacje i pomyłki „o włos”

Jest takie powiedzenie, że niedostatek wiedzy to rzecz niebezpieczna. Okazuje się ono szczególnie prawdziwe w zakładach, gdzie poczucie pewności siebie, jakie daje odrobina wiedzy na temat danego zespołu, sportu lub wydarzenia, może prowadzić do przesadzonego mniemania o własnej zdolności pojmowania i przewidywania.

Jeśli uda się odnieść sukces (niekoniecznie oczekiwany), gracze często dopasowują po fakcie swoje procesy myślowe do zaistniałego zdarzenia, co prowadzi do opisanego wcześniej wzmocnienia zachowań i powstania iluzji kontroli.

Zjawisko to jest szczególnie wyraźne przy pomyłkach „o włos”. Obstawiający, zachęceni tym, że prawie mieli rację, powtarzają wcześniejsze zachowania. W rezultacie utrzymują prawidłowe w ich mniemaniu podejście, chociaż nie jest ono poparte żadną istotną korelacją.

Aby zniwelować ten efekt, należy zaakceptować brak kontroli oraz losowość wyników. Ponadto należy testować szczegółowe, jasno określone hipotezy, i robić to pojedynczo. No i nie wolno uznawać typów bukmacherskich za prawdę objawioną. W miarę możliwości należy starać się oddzielać fakty od szumu informacyjnego.

Niestety, tak jak w przypadku przesądów, graczom trudno jest uniknąć błędnego pozwiązywania osiągnięć w dziedzinie zakładów z konkretnymi zachowaniami, ponieważ taka jest po prostu natura ludzka. Najważniejsze, aby gracze potrafili zachować ostrożność podczas wyciągania wniosków ze swoich dotychczasowych sukcesów, a szczęśliwe rytuały traktowali z przymróżeniem oka.

Jeśli ten materiał przypadł Ci do gustu, być może zainteresują Cię artykuły Pinnacle na temat psychologii zakładów.

Przydatne informacje o zakładach — pomoc dla obstawiających

Dział przydatnych informacji o zakładach to jeden z najobszerniejszych zbiorów materiałów z poradami ekspertów, jaki został udostępniony online. Materiały przeznaczone są dla osób o wszystkich poziomach doświadczenia. Przede wszystkim staramy się pomóc osobom obstawiającym w podejmowaniu świadomych decyzji.